2025’te ABD dolarının birçok para birimi karşısında değer kaybetmesi, küresel finansal dengeleri yeniden tartışmaya açtı. Güçlü dolar dönemlerinde Gelişme Yolundaki Ekonomiler (GYE) genellikle yüksek borç-servis maliyetleri ve sermaye çıkışları ile karşılaşırken; doların zayıflaması ilk bakışta rahatlama ve canlanma işaretleri verir. Ancak yükün dağılımı, aktörlerin döviz pozisyonları ve hedge stratejileri söz konusu olduğunda bu rahatlama hem yüzeysel hem de kısa ömürlü olabilir. Bank for International Settlements (BIS) tarafından yapılan bir analiz, zayıf doların GYE’lerde eşzamanlı olarak hem destekleyici hem de kırılganlığa yol açan mekanizmaları tetikleyebileceğini gösteriyor.
Kısa Vadeli Etki: Risk İştahı ve Kredi Genişlemesi
Dolar değer kaybettikçe yerel paraların göreli değeri artar; bu da döviz cinsinden borcu bulunan firmaların yerel para ile ödeyecekleri yükü azaltır. Bilançolardaki bu rahatlama, bankaların kredi değerliliğini yükseltir ve kredi arzı genişleyebilir. Kredi genişlemesi, doğru yönlendirildiğinde üretim, istihdam ve ticaret kanalları üzerinden büyümeyi destekler. Ayrıca küresel yatırımcıların risk iştahı artar; portföy sermayesi GYE varlıklarına yönelir ve varlık fiyatları toparlanır. BIS analizleri, 2025’te gözlenen dolar zayıflamasının bazı dönemlerde GYE varlıklarına olumlu yansıdığını ve kısa dönemli portföy girişlerini desteklediğini ortaya koyuyor.
Orta ve Uzun Vadede İkiye Bölünen Etki: Varlıklar mı, Borçlar mı?
Kısa vadede olumlu görünen etki, aktörlerin sahip olduğu pozisyonlara göre tersine dönebilir. Bir yanda döviz borcu olan işletmelerin ve hanehalklarının yükü azalırken, diğer yanda yerli kurumsal yatırımcıların tutmuş olduğu yabancı para varlıkları değer kaybedebilir. Özellikle sigorta şirketleri, emeklilik fonları veya döviz varlığı ağırlıklı bankalar, yeterince hedge olmadan yüksek oranda döviz varlığı taşıyorsa, zayıf dolar bilanço zararlarına neden olabilir. Bu zararlar risk iştahını azaltır, portföy çıkışlarına yol açabilir ve piyasa likiditesini daraltabilir. Böylece ilk anda görülen olumlu etkiler, finansal koşulların sıkılaşmasına dönüşebilir.
Devamı Z Raporu Kasım 2025 sayısında…
