YAPAY ZEKA, İŞ GÜCÜ PİYASASINI HIZLA DÖNÜŞTÜRÜYOR. RUTİN GÖREVLERİN OTOMASYONA DEVREDİLMESİ MİLYONLARCA İNSANI İSTİHDAM DIŞI BIRAKIRKEN, AYNI ZAMANDA YENİ MESLEK ALANLARI DOĞUYOR. MCKİNSEY’NİN 2025 RAPORUNA GÖRE YAPAY ZEKA, İŞ GÜCÜNÜ YÜZDE 20-42 ORANINDA DARALTSA DA AYNI ZAMANDA YENİ FIRSATLARIN KAPISINI ARALIYOR. DÜNYA EKONOMİK FORUMU, 2030’A KADAR 92 MİLYON İŞİN KAYBOLACAĞINI, FAKAT 170 MİLYON YENİ İŞİN DE DOĞACAĞINI ÖNGÖRÜYOR. ÖZELLİKLE SAĞLIK, EĞİTİM, BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE YENİLENEBİLİR ENERJİ SEKTÖRLERİNDE YAPAY ZEKA DESTEKLİ MESLEKLER HIZLA YÜKSELİYOR. TÜRKİYE’DE İSE ŞİRKETLERİN YÜZDE 78’İ, YAPAY ZEKA BECERİLERİNE SAHİP ÇALIŞANLARI İSTİHDAM ETMEYİ PLANLIYOR. YAPAY ZEKANIN BİLİNÇ KAZANMA İHTİMALİ İSE İNSANIN YALNIZCA KARAR MEKANİZMASINA İNDİRGENEBİLECEĞİ BİR GELECEĞİ GÜNDEME GETİRİYOR. GELECEĞİN İŞ DÜNYASINDA KAZANANLARIN, BU DÖNÜŞÜME AYAK UYDURAN VE YAPAY ZEKAYI BİR TEHDİT DEĞİL, BİR MÜTTEFİK OLARAK GÖRENLERİN OLMASI BEKLENİYOR.
GİZEM TÜMBAY KOÇAK
Yapay zeka, hayatın her noktasında karşımıza çıkmaya devam ediyor. Özellikle istihdam tarafında adından sıklıkla söz ettiren yapay zeka, bazı sektörlerde istihdamı daraltma potansiyeline sahipken, birçok alanda da yeni iş fırsatları yaratıyor. McKinsey’nin 2025 raporuna göre, özellikle rutin görevlerde, idari asistanlık, veri girişi ve fabrika montajı gibi işlerde, yapay zekanın iş gücünü yüzde 20-42 oranında daraltabileceği düşünülüyor.
World Economic Forum (WEF), 2030 yılına kadar 92 milyon işin yer değiştireceğini öngörüyor, ancak buna karşılık 170 milyon yeni işin de doğacağını belirtiyor. Bu yeni iş alanları, özellikle bilgi teknolojileri, sağlık ve eğitim gibi sektörlerde yoğunlaşıyor. Sağlık ve eğitim sektörlerinde, insan ve yapay zeka iş birliğinin kritik düşünme ve yaratıcı becerileri ön plana çıkarması bekleniyor.
McKinsey, yenilenebilir enerji ve yaşam bilimleri gibi alanlarda da yeni rollerin ortaya çıkacağını belirtiyor. WEF’in tahminlerine göre, yapay zeka uzmanlığı, veri analistliği ve robotik mühendisliği gibi roller yüzde 82 ile yüzde 288 oranında bir büyüme gösterecek.
YAPAY ZEKA İLE ÜRETKENLİK DÖRT KATINA ÇIKIYOR
PwC’nin verilerine göre ise yapay zekaya maruz kalan sektörlerde üretkenlik dört kat hızla artarken, maaşlar da iki katına çıkıyor. Bu, teknolojinin iş dünyasında yalnızca verimliliği artırmakla kalmayıp, aynı zamanda daha nitelikli ve değerli işler yaratma potansiyeline sahip olduğunu da gösteriyor.
Kariyer.net olarak, bu dönüşümü desteklemek için beceri odaklı eğitimlerin önemini vurguladıklarından bahseden Kariyer.net CEO’su Fatih Uysal, “Yapay zeka, ekonomik büyümeyi ve yenilikçiliği hızlandıran bir müttefik olma yolunda büyük bir fırsat sunuyor. Gençler ve profesyoneller, bu dönüşüme ayak uyduracak becerilerle donanarak geleceğin iş dünyasına sağlam adımlar atabilirler” diyor.
Globalde olduğu gibi Türkiye de iş gücünde yapay zeka etkisiyle dönüşmeye devam ediyor. Future of Jobs 2025 raporuna göre Türkiye’de şirketlerin yüzde 78’i, yapay zeka becerilerine sahip yeni çalışanlar işe almayı planlıyor. Prompt Engineering, Data Etiketleme, Data Temizleme, Yapay Zeka Hukuki Uyum Uzmanı, AI Trainer, Sağlık ve Müşteri İlişkileri alanlarında Yapay Zeka Destekli Çözüm Uzmanları ve birçok bot/asistan hizmetinin de ortaya çıkması bekleniyor.
HANGİ MESLEKLER KAYBOLACAK?
Yapay zekanın insan üzerindeki etkisinde spesifik bir bakış açısından ziyade farklı farklı bakış açılarını konuşmak gerektiğine değinen Boğaziçi Üniversitesi Veri Bilimi ve Yapay Zeka Enstitüsü Müdürü Şefik Şuayb Arslan, yapay zeka sayesinde önümüzdeki 10 sene içerisinde orta sınıf işlerin azalacağını, alt sınıftaki ütüleme, garsonluk gibi fiziksel beceri gerektiren getir götür işlerinin ise yok olma potansiyelinin daha geç olacağını söylüyor. Çünkü bu işler için ‘Embodied intelligence’ denilen vücuda girmiş zekanın gerekliliğinin söz konusu olduğundan bahseden Arslan, “Bunların yanında masa başında yaptığımız işler, veri girme, küçük veri analizleri ya da müşteri hizmetlerinin yok olmaması mümkün değil. Zaten bu işler biraz teknolojinin bilgisayarın içerisine girmesiyle ortaya çıkmış işlerdi. Bilgisayarsız ortamda veri girişi diye bir şey zaten yoktu. Dolayısıyla orta seviye işler artık azaldı ve yok olmaya başlayabilir. Yapay zekanın etrafında bulunan yapay zeka mühendisi, yapay zeka bilim adamı gibi meslek gruplarının ise en son etkileneceğini düşünüyorum. Başlangıç seviyesindeki yazılım mühendisleri pozisyonları kaybolacaktır. Son kararı veren karar mekanizmaları, bilinç gerektiren meslekler; doktorlar, akademisyenler, ‘C Level’ seviyesinde dediğimiz insanlar ise kalacaktır. Masa başındaki devlet işlerini yürüten memurlar da yüz yüze gelinmesi gereken iş kollarında yapay zekaya işi devretme olayı biraz daha gecikebilir. Çünkü orada bir güven söz konusu” diyor.
Arslan, sürecin içerisinde insan faktörü, hükümetler ve politikaları ile birlikte güç savaşlarının da olduğunu söylüyor. İşin içerisinde herkes varken de sürecin mantıksal bir düzlemde ilerlemeyeceğinden bahseden Arslan, “Yapay zekanın sürece dahil olmasıyla beraber iş tanımı değişiyor. İşi yapan kişiler tarafından üretilen yapay zekanın insan ilişkilerini nasıl etkileyeceği düşünülmüyor. Ancak iş kaybetme ya da iş potansiyelinin azalması, beyaz ve mavi yakadaki iş oranlarının azalması sadece bir işsizlik ya da bir maddi kayıp olarak düşünülmemeli, bu durumun psikolojik, sosyolojik ve toplumsal da birçok etkisi bulunuyor” sözlerini ekliyor.
İŞ GÜCÜ DÖNÜŞÜRKEN İSTİHDAM DA ARTIYOR
Yapay zeka iş gücünü dönüştürürken, araştırma raporları bu süreçte bir istihdam artışı vaat ediyor. 2020-2025 döneminde, otomasyonun yaygınlaşmasıyla rutin görevlerin yoğun olduğu sektörlerde daralma yaşanmaya devam ediyor. Örneğin, idari asistanlık, veri girişi ve fabrika montajı gibi roller küçülürken, yapay zeka uzmanlığı ve veri analistliği gibi yeni roller hızla öne çıkıyor. WEF’in 2025 raporuna göre, bu alanlarda büyüme devam ederken 2025-2030 döneminde, hibrit iş modellerinin ön plana çıkacağı bir döneme giriliyor. İnsan-yapay zeka iş birliğinin bu dönemin baskın dinamiği olması bekleniyor.
2030 sonrasında ise yeni mesleklerin doğması, yapay zeka hukuki uyum uzmanı, sürdürülebilirlik analisti ve robotik mühendisliği gibi rollerin, iş gücünde önemli bir yer tutması bekleniyor. WEF’e göre, 170 milyon yeni iş yaratılırken, mevcut işlerin daralması yeni işlere nazaran daha az seviyelerde kalacak ve beceri odaklı büyüme ekonomiyi güçlendirecek. Bu dönüşümde, eğitim ve beceri geliştirme çok daha kritik bir rol oynayacak.
Devamı Z Raporu Dergisi Kasım 2025 sayısında…
