TEKNOLOJİDE YENİ DÜNYA DÜZENİNİN İKİ ANA EKSENİ, KURUMSAL YAPILARI VE COĞRAFİ ADRESLERİYLE GÖRÜNÜRLÜK KAZANDI. ABD’NİN SİLİKON BARIŞI GİRİŞİMİNE KARŞI DÜNYA YAPAY ZEKA İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ’NÜ KURAN ÇİN, YALNIZCA TEKNOLOJİ ÜRETEN DEĞİL, TEKNOLOJİNİN KÜRESEL KURALLARINI ŞEKİLLENDİREN BİR GÜÇ OLMA İDDİASINI ORTAYA KOYUYOR. TÜRKİYE İSE HER İKİ OLUŞUMDA DA YER ALMAYARAK KENDİ YOLUNU ÇİZEN BİR AKTÖR OLMA İDDİASINI SÜRDÜRÜYOR.
KADRİYE N. TUNÇSİPER
Dünya, siyasi sınırların ötesinde teknoloji ekosistemleri boyunca yeniden bölünüyor. Bu yeni tekno-kutuplu düzende ülkelerin konumunu, sahip oldukları askeri, siyasi veya ekonomik kapasiteden çok, bağlandıkları çip, veri, yapay zekâ ve dijital altyapı ağları belirliyor. ABD ve Çin öncülüğünde oluşturulan girişimler ise yeni dönemde safların ne şekilde çizildiğini göstermesi bakımından önem kazanıyor.
ÇİN’DEN İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ ATAĞI
16 Temmuz 2026’da Şangay’da Çin, Rusya, Kazakistan ve Pakistan’ın dahil olduğu 29 ülke Dünya Yapay Zeka İşbirliği Örgütü (WAICO)’nün kuruluş anlaşmasını imzaladı. Yapay zeka modellerini, yarı iletken tedarik zincirlerini ve nadir elementleri güvenilir ortaklar arasında örgütlemeyi hedefleyen ve geçtiğimiz Aralık ayında oluşturulan ABD’nin öncülüğündeki Silikon Barışı (Pax Silica) karşısında konumlanan Dünya Yapay Zeka İşbirliği Örgütü, teknolojik uçurumun daraltılması, güvenli yapay zeka ve kalkınmaya odaklanıyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından Aralık 2025’te başlatılan ve Haziran 2026’daki Washington Zirvesi ile genişletilen Silikon Barışı’nın, temelde bir tedarik zinciri koalisyonu olduğunu belirten Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erman Akıllı, çiplere, ileri yapay zekâ modellerine, kritik minerallere ve hesaplama kapasitesine erişimi “güvenilir ortaklık” ölçütüne bağlayan bu yapının, klasik bir iş birliği platformundan çok jeopolitik bir filtreleme mekanizması olarak işlediğini açıklıyor.
İşbirliği Örgütü’nün Silikon Barışı’ndan daha eski olduğunu, Pekin’in bu fikri ilk olarak geçtiğimiz yıl Temmuz ayında ortaya attığını söyleyen KÜME Vakfı Teknoloji ve Yapay Zeka Politikaları Koordinatörü Ozan Ahmet Çetin ise ABD öncülüğünde kurulan Silikon Barışı’nın iki girişimin giderek daha belirgin biçimde karşıt kutuplara dönüşmesini hızlandırmış olabileceği ve her ikisinin de küresel yapay zeka düzenini şekillendirmeyi hedefleyen rakip kurumsal çerçevelere dönüştüğünü, işin temelinde ise küresel teknoloji yönetişiminde ileri teknolojilerin hangi siyasi ve kurumsal ağlar içinde gelişeceği konusu olduğunu ifade ediyor.
Stratejik açıdan bakıldığında Silikon Barışı ve İşbirliği Örgütü’nü birbirinin karşılığı olarak değerlendirmenin mümkün olduğunu, her iki oluşumun da yapay zeka çağının altyapısını, kurallarını ve uluslararası koalisyonlarını belirleme hususunda inisiyatifi ele geçirme çabasında olduğunu belirten Çetin, bu rekabetin giderek açık bir jeopolitik bir nitelik kazandığını da sözlerine ekliyor.
Devamı Z Raporu Ekim 2026 Sayısında…
