TÜRKİYE’DE SON YILLARDA UYGULANAN YÜKSEK FAİZ POLİTİKALARININ YALNIZCA ENFLASYONLA MÜCADELE DEĞİL, SERVET DAĞILIMI AÇISINDAN DA CİDDİ SONUÇLAR DOĞURDUĞU GÖRÜLMEKTEDİR. HANE HALKININ TASARRUF DAVRANIŞLARI DA BU EŞİTSİZLİĞİN NASIL YAPISAL BİR SORUNA DÖNÜŞTÜĞÜNÜ GÖZLER ÖNÜNE SERMEKTEDİR. Z RAPORU TARAFINDAN HAZIRLANAN BU ÇALIŞMADA, TÜRKİYE’DE 2023 HAZİRAN’DAN 2025 NİSAN’A KADAR GEÇEN SÜREDE UYGULANAN YÜKSEK FAİZ POLİTİKALARININ SERVET DAĞILIMI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ DETAYLI BİÇİMDE İNCELENDİ. ARAŞTIRMA, FAİZ ORANLARINDAKİ ARTIŞIN BÜYÜK MEVDUAT SAHİPLERİ LEHİNE GÜÇLÜ BİR SERMAYE BİRİKİMİ SAĞLADIĞINI; BUNA KARŞILIK KÜÇÜK TASARRUF SAHİPLERİNİN SİSTEMDEKİ KONUMUNUN CİDDİ BİÇİMDE ZAYIFLADIĞINI ORTAYA KOYUYOR.
ELİF SENA KILIÇ
2023 Haziran sonrası dönemde Türkiye’de mevduat faiz oranları yüzde 28’den başlayarak yüzde 50 seviyelerine kadar yükseldi. Bu faiz artışı, büyük mevduat sahiplerini ciddi şekilde teşvik ederken, küçük tasarruf sahiplerinin reel getiri elde etmesini giderek zorlaştırdı. Aynı zamanda, sabit getirili bu faiz ortamı, servet eşitsizliğini geçici bir dalgalanma olmaktan çıkarıp yapısal bir soruna dönüştürüyor.
SESSİZ BİR SERVET TRANSFERİ: TÜRKİYE’DE ZENGİN DAHA ZENGİN
Haziran 2023 ile Nisan 2025 dönemine ait mevduat verileri, Türkiye’de gelir ve servet eşitsizliğinin hızla derinleştiğini gösteriyor. Z Raporu tarafından hazırlanan grafikler, farklı büyüklüklerdeki tasarruf hesaplarının hem tutar hem de mudi sayısı açısından nasıl değiştiğini ortaya koyuyor. Ortaya çıkan tablo, ekonomik sistemin kimleri yukarı taşıyıp kimleri yerinde bıraktığını açıkça gösteriyor.
0-50 bin TL arasındaki küçük tasarruf hesaplarında artış yalnızca yüzde 11 iken, bu oran 50-250 bin TL grubunda yüzde 19’a çıkıyor. Orta düzeydeki hesaplarda (250 bin – 1 milyon TL) ise yüzde 60’lık bir artış görülüyor. En üst grupta, yani 1 milyon TL üzeri mevduatlarda ise artış yüzde 105’e ulaşıyor. Yani yüksek varlıklı kişilerin banka hesapları neredeyse iki katına çıkarken, küçük tasarruf sahipleri enflasyon karşısında ciddi bir kayıp yaşıyor.
Mudi sayılarındaki artışlara baktığımızda ise 1 milyon TL üzeri hesabı olan kişi sayısı yüzde 115 artarak adeta patlama yaşamış. Bu durum, zenginlerin hem daha fazla kazandığını hem de zenginler kulübüne yeni katılımların olduğunu gösteriyor. Oysa alt gelir grubundaki mudilerin sayısında çok sınırlı bir artış var: 0-50 bin TL aralığında sadece yüzde 13, 50-250 bin TL arasında ise yüzde 18.
Grafikler değerlendirildiğinde, Türkiye’de son iki yılda yaşanan ekonomik büyümenin toplumun tüm kesimlerine eşit yansımadığı görülüyor. Büyük tasarruf sahipleri servetlerini hızla artırırken, küçük tasarruf sahipleri neredeyse yerinde sayıyor. Artış oranlarındaki bu fark, ekonomik uçurumun giderek büyüdüğünü ve servetin daha az elde toplandığını gösteriyor.
FAİZ ARTIŞI KÜÇÜK TASARRUF SAHİBİNİ CAYDIRDI, BÜYÜK MUDİ SAYISI PATLADI
Türkiye’de parasal sıkılaşma politikalarının etkisiyle birlikte faiz oranlarında yaşanan sert artış, farklı gelir gruplarındaki mudilerin davranışlarını da önemli ölçüde etkiledi. 10 bin TL’ye kadar tasarrufu olan mudi sayısı ile ağırlıklı ortalama TL mevduat faiz oranlarının seyri incelendiğinde, 2023’ün ortalarında uygulanan faiz artışlarının ardından politika faizlerinde sert bir yükseliş yaşanmasına rağmen, küçük tasarruf sahibinin sayısında anlamlı bir değişiklik gözlenmiyor. 2020 başından itibaren istikrarlı bir şekilde artış gösteren küçük mudi sayısı, 2023 ortasında faiz oranlarındaki sıçramaya karşın aynı trendi koruyarak yükselmeye devam ediyor. Bu durum, düşük gelir grubundaki bireylerin faiz oranlarındaki artıştan etkilenmediğini, artışlardan yararlanamadığını gösteriyor.
YÜKSEK FAİZ BÜYÜK TASARRUF SAHİBİNE YARADI
1 milyon TL üzeri tasarrufu olan mudi sayısı ile ağırlıklı ortalama TL mevduat faiz oranları değerlendirildiğinde ise 1 milyon TL üzeri mevduata sahip mudi sayısında ciddi bir artış gözleniyor. 2023 yılının ortasında faiz oranlarındaki keskin artışla birlikte, bu gruptaki mudi sayısı da adeta sıçrama yapıyor. 2022’de yaklaşık 400 bin olan bu sayı, 2025 itibarıyla 2 milyona yaklaşıyor. 2023 sonu–2024 başı arasında yalnızca bir ayda 24 bin yeni milyoner mudi ortaya çıktı. Grafik, yüksek faizlerin özellikle büyük tasarruf sahibi kesimi mevduata yönelttiğini açık biçimde ortaya koyuyor.
Devamı Z Raporu Dergisi Ağustos 2025 sayısında…
